اردو غزل بیانِ میر و غالب: دبستانِ دلیّ کی دروں بینی
Keywords:
Meer Taqi Meer, Mirza Ghalib, Urdu Ghazal, Dabbistan-e-Delhi
Abstract
“Dabbistan-e-Delhi” is neither a poetic nor prose masterpiece but a forewarning of changing times. Early Urdu ghazals focused on themes of love, separation, and heartbreak. However, political, economic, and social turmoil shifted this focus towards despair, failure, and loss. Over 150 years, the ghazal reflected the pain and hopelessness of Delhi’s streets, capturing the cries of longing and despair. Poets like Mir and Ghalib symbolized this era’s intense emotions, mourning the city’s decline as deeply as personal heartbreak.
References
۱۔ کاظم زیدی ،سید محمد، سابق پروفیسر شعبہ اردو، گورنمنٹ ممتاز کالج، خیرپور، غیر مطبوعہ کلام۔
۲۔ صلاح الدین ناسک, دور مغلیہ, عزیز بک ڈپو-اردو بازار لاہور۱۹۷۳
۳۔ میرتقی میر، کلیاتِ غزلیاتِ میر، الفیصل ناشران،لاہور،۲۰۱۳، ص ۱۰۱
۴۔ ایضاً ص ۲۴۷ ۵۔ ایضاً ص ۹۵ ۶۔ ایضاً ص ۴۵۳ ۷۔ ایضاً ص ۷۵ ۸۔ ایضاً ص ۲۴۷ ۹۔ ایضاً ص ۸۴
۱۰۔ مشمولہ فنون، جدید غزل نمبر،جلد ۸، شمارہ ۳۔۴، لاہور،ادارہ احمد ندیم قاسمی حبیب اشعر دہلوی،۱۹۷۹،ص ۸۱۶
۱۱۔ میر تقی میر، کلیاتِ غزلیاتِ میر ،الفیصل ناشران ،لاہور، ۲۰۱۳،ص ۹۳
۱۲۔ ایضاً ص ۳۵۲
۱۳۔ آزاد، محمد حسین ،مولانا، آبِ حیات،نوں کشور پرنٹنگ ورکس،لاہور، ۱۹۰۷،ص ۱۹۶
۱۴۔ میر تقی میر، کلیاتِ غزلیاتِ میر ، الفیصل ناشران، لاہور،۲۰۱۳،ص۴۴۹۔۴۵۰
۱۵۔ ایضاً ص ۴۶۱ ۱۶۔ ایضاً ص ۴۵۳
۱۷۔ پرویز خواجہ احمد فاروقی، میر تقی مؔیر حیات اور شاعری، انجمنِ ترقی اردو(ہند) نئی دلّی، ۱۹۵۴
۱۸۔ سید تقی،ڈاکٹر ، عابدی، کلیاتِ غالب فارسی،اصیلا آفیسٹ پریس ، دہلی،س ن ، ص ۸۵۲
۱۹۔ میر تقی میر، کلیاتِ غزلیاتِ میر، الفیصل ناشران، لاہور، ۲۰۱۳، ص ۵۴۹
۲۰۔ غالب ، دیوانِ غالب جدید،مدھیہ پردیش اردو اکادمی،بھوپال،۱۹۸۲، ص ۳۸۸
۲۱۔ ایضاً ص ۳۲۱ ۲۲۔ ایضاً ص۳۲۱ ۲۳۔ ایضاً ص ۴۰۲ ۲۴۔ ایضاً ص ۳۳۵
۲۵۔ ایضاً ص ۳۳۳ ۲۶۔ ایضاً ص ۲۷۸ ۲۷۔ ایضاً ص ۲۷۸ ۲۸۔ ایضاً ص ۳۹۵
۲۹۔ ایضاً ص ۱۷۰ ۳۰۔ ایضاً ص ۱۹۵۔۱۹۶ ۳۱۔ ایضاً ص ۱۹۷ ۳۲۔ ایضاً ص ۲۱۳
۳۳۔ ایضاً صs ۲۲۷ ۳۴۔ ایضاً ص ۲۵۵ ۳۵۔ ایضاً ص ۲۹۹ ۳۶۔ ایضاً ص ۱۵۱
۳۷۔ الطاف حسین حالؔی، یادگارِ غالب، چمن بک ڈپو اردو بازار دہلی،س۔ن
۲۔ صلاح الدین ناسک, دور مغلیہ, عزیز بک ڈپو-اردو بازار لاہور۱۹۷۳
۳۔ میرتقی میر، کلیاتِ غزلیاتِ میر، الفیصل ناشران،لاہور،۲۰۱۳، ص ۱۰۱
۴۔ ایضاً ص ۲۴۷ ۵۔ ایضاً ص ۹۵ ۶۔ ایضاً ص ۴۵۳ ۷۔ ایضاً ص ۷۵ ۸۔ ایضاً ص ۲۴۷ ۹۔ ایضاً ص ۸۴
۱۰۔ مشمولہ فنون، جدید غزل نمبر،جلد ۸، شمارہ ۳۔۴، لاہور،ادارہ احمد ندیم قاسمی حبیب اشعر دہلوی،۱۹۷۹،ص ۸۱۶
۱۱۔ میر تقی میر، کلیاتِ غزلیاتِ میر ،الفیصل ناشران ،لاہور، ۲۰۱۳،ص ۹۳
۱۲۔ ایضاً ص ۳۵۲
۱۳۔ آزاد، محمد حسین ،مولانا، آبِ حیات،نوں کشور پرنٹنگ ورکس،لاہور، ۱۹۰۷،ص ۱۹۶
۱۴۔ میر تقی میر، کلیاتِ غزلیاتِ میر ، الفیصل ناشران، لاہور،۲۰۱۳،ص۴۴۹۔۴۵۰
۱۵۔ ایضاً ص ۴۶۱ ۱۶۔ ایضاً ص ۴۵۳
۱۷۔ پرویز خواجہ احمد فاروقی، میر تقی مؔیر حیات اور شاعری، انجمنِ ترقی اردو(ہند) نئی دلّی، ۱۹۵۴
۱۸۔ سید تقی،ڈاکٹر ، عابدی، کلیاتِ غالب فارسی،اصیلا آفیسٹ پریس ، دہلی،س ن ، ص ۸۵۲
۱۹۔ میر تقی میر، کلیاتِ غزلیاتِ میر، الفیصل ناشران، لاہور، ۲۰۱۳، ص ۵۴۹
۲۰۔ غالب ، دیوانِ غالب جدید،مدھیہ پردیش اردو اکادمی،بھوپال،۱۹۸۲، ص ۳۸۸
۲۱۔ ایضاً ص ۳۲۱ ۲۲۔ ایضاً ص۳۲۱ ۲۳۔ ایضاً ص ۴۰۲ ۲۴۔ ایضاً ص ۳۳۵
۲۵۔ ایضاً ص ۳۳۳ ۲۶۔ ایضاً ص ۲۷۸ ۲۷۔ ایضاً ص ۲۷۸ ۲۸۔ ایضاً ص ۳۹۵
۲۹۔ ایضاً ص ۱۷۰ ۳۰۔ ایضاً ص ۱۹۵۔۱۹۶ ۳۱۔ ایضاً ص ۱۹۷ ۳۲۔ ایضاً ص ۲۱۳
۳۳۔ ایضاً صs ۲۲۷ ۳۴۔ ایضاً ص ۲۵۵ ۳۵۔ ایضاً ص ۲۹۹ ۳۶۔ ایضاً ص ۱۵۱
۳۷۔ الطاف حسین حالؔی، یادگارِ غالب، چمن بک ڈپو اردو بازار دہلی،س۔ن
Published
2025-12-25
Section
Articles
All Copy Rights ® Reserved to Shah Abdul Latif University, Khairpur
