ترقی پسند افسانے کا فنی و فکری جائزہ
Abstract
The Progressive Writers’ Movement (PWM), launched in 1936 in Lucknow and inspired by socialist and Marxist ideologies, aimed to use literature as a tool for social change. Founded by Indian intellectuals like Syed Sajjad Zaheer and Ali Sardar Jafri, it rejected escapist literature, promoting realism and resistance against oppression. In Urdu short stories, the movement shifted focus from romanticism to themes like poverty, class struggle, and gender inequality. Writers such as Krishan Chander, Ismat Chughtai, and Saadat Hasan Manto used simple, bold narratives to give voice to the marginalized, making fiction a powerful medium of awareness and reform.
References
۱۔ غلام مصطفیٰ قریشی، اردو افسانہ کی تاریخ و تنقید، لاہور: الفیصل ناشران، ۲۰۱۲ء، ص ۱۵۔
۲۔ احمد شمیم، ترقی پسند ادب کی فکری اساس، کراچی: مکتبہ دانیال، ۲۰۱۰ء، ص ۲۸۔
۳۔ گوپی چند نارنگ، ادبی تنقید اور ترقی پسند تحریک، مقتدرہ قومی زبان، اسلام آباد، ۱۹۹۴ء، ص ۷۸۔
۴۔ پروفیسر شمس الرحمٰن فاروقی، اردو کا جدید افسانہ، مکتبہ جدید، دہلی، ۱۹۰۰ء، ص ۱۴۳۔
۵۔ ڈاکٹر محمد شکیل، اردو افسانہ: ترقی پسند تحریک، عکاس پبلی کیشنز، لاہور، ۲۰۰۲ء، ص ۱۱۸۔
۶۔ سجاد ظہیر، روشنائی، دہلی: اردو اکیڈمی، ۱۹۸۳ء، ص ۱۲۸۔
۷۔ گوپی چند نارنگ، نئی تنقیدی جہات، مجلسِ ترقیِ ادب، لاہور، ۲۰۰۱ء، ص ۹۱۔
۸۔ سجاد ظہیر، روشنائی، اردو اکیڈمی، دہلی، ۱۹۸۰ء، ص ۴۷۔
۹۔ حمیدہ آقا، ترقی پسند تحریک اور اردو ادب میں عورت کا تصور، مکتبہ جامعہ، دہلی، ۱۹۹۵ء، ص ۶۶۔
۱۰۔ عبادت بریلوی، اردو افسانہ: تنقیدی مطالعہ، مجلسِ ترقیِ ادب، لاہور، ۱۹۸۵ء، ص ۱۰۹۔
۱۱۔ وزیر آغا، اردو افسانہ: ایک مطالعہ، الفیصل ناشران، لاہور، ۱۹۹۲ء، ص ۷۳۔
۱۲۔ گوپی چند نارنگ، ادبی تنقید اور ترقی پسند تحریک، مجلسِ ترقیِ ادب، لاہور، ۱۹۹۴ء، ص ۸۵۔
۱۳۔ سجاد ظہیر، روشنائی، دہلی: اردو اکیڈمی، ۱۹۸۳ء، ص ۱۲۸۔
۲۔ احمد شمیم، ترقی پسند ادب کی فکری اساس، کراچی: مکتبہ دانیال، ۲۰۱۰ء، ص ۲۸۔
۳۔ گوپی چند نارنگ، ادبی تنقید اور ترقی پسند تحریک، مقتدرہ قومی زبان، اسلام آباد، ۱۹۹۴ء، ص ۷۸۔
۴۔ پروفیسر شمس الرحمٰن فاروقی، اردو کا جدید افسانہ، مکتبہ جدید، دہلی، ۱۹۰۰ء، ص ۱۴۳۔
۵۔ ڈاکٹر محمد شکیل، اردو افسانہ: ترقی پسند تحریک، عکاس پبلی کیشنز، لاہور، ۲۰۰۲ء، ص ۱۱۸۔
۶۔ سجاد ظہیر، روشنائی، دہلی: اردو اکیڈمی، ۱۹۸۳ء، ص ۱۲۸۔
۷۔ گوپی چند نارنگ، نئی تنقیدی جہات، مجلسِ ترقیِ ادب، لاہور، ۲۰۰۱ء، ص ۹۱۔
۸۔ سجاد ظہیر، روشنائی، اردو اکیڈمی، دہلی، ۱۹۸۰ء، ص ۴۷۔
۹۔ حمیدہ آقا، ترقی پسند تحریک اور اردو ادب میں عورت کا تصور، مکتبہ جامعہ، دہلی، ۱۹۹۵ء، ص ۶۶۔
۱۰۔ عبادت بریلوی، اردو افسانہ: تنقیدی مطالعہ، مجلسِ ترقیِ ادب، لاہور، ۱۹۸۵ء، ص ۱۰۹۔
۱۱۔ وزیر آغا، اردو افسانہ: ایک مطالعہ، الفیصل ناشران، لاہور، ۱۹۹۲ء، ص ۷۳۔
۱۲۔ گوپی چند نارنگ، ادبی تنقید اور ترقی پسند تحریک، مجلسِ ترقیِ ادب، لاہور، ۱۹۹۴ء، ص ۸۵۔
۱۳۔ سجاد ظہیر، روشنائی، دہلی: اردو اکیڈمی، ۱۹۸۳ء، ص ۱۲۸۔
Published
2025-12-25
Section
Articles
All Copy Rights ® Reserved to Shah Abdul Latif University, Khairpur
